Over ome Majakovskij

IMG_20170311_003308.jpg
Het Triomfplein in 2017.

Iets minder dan vijf jaar geleden was ik voor het eerst in Moskou met Christina en Eva. We bezochten het standbeeld van de dichter Majakovskij op het Triomfplein. Dat was destijds niet zo heel triomfantelijk. Majakovskij was omringd door een soort braakliggend terrein met hoog gras en uitgebloeide paardenbloemen, afgezet met ijzeren hekken. Links en rechts raasden er auto’s voorbij. Eigenlijk ligt het plein op het kruispunt van twee enorme veelbaanswegen. Hoe ik het me herinner dronken we daar bier uit blik. En zo zag het er toen ongeveer uit op iphone foto’s van slechte kwaliteit:

Drinken op straat was destijds nog niet zo’n probleem. Tegenwoordig moet je het verstoppen in een plastic zakje, en kun je ook bier niet meer kopen na 11 uur ‘s avonds, net als alle andere alcoholische dranken. Destijds was bier nog geen alcohol voor de wet. Als we ver moesten lopen in Sint Petersburg kochten we wel eens een BVO’tje, een biertje voor onderweg. Ergens is het vast goed dat mensen niet meer overal (en op de vreemdste tijdstippen) bier drinken op straat alsof het cola is.

Een jaar later waren we er weer. Nadat Christina en ik Siberië hadden doorkruist besloten we een bezoekje te brengen aan ome Majakovskij. Hij had intussen weer een normaal plein gekregen, met houten bankjes.

DSCN3458
In 2013. Met mij ervoor.

Gistermiddag was ik in een boekwinkel, op de kinderafdeling. Russen zijn heel goed in boeken. Zowel in het maken van mooie luxe uitgaves, als het hebben van een enorm assortiment goedkope paperbacks van alles wat je maar kan wensen. Op de kinderafdeling vind je kinderversies van literaire klassiekers, en prachtig geïllustreerde dichtbundels met poëzieklassiekers speciaal voor kinderen. Ik denk dat in Nederland het pedagogische nut van poëzie vaak wordt onderschat.

DSC_1666
Op de kinderafdeling in de boekwinkel.

Tijdens mijn studie Russisch moesten we gedichten uit ons hoofd leren, net als kinderen op school hier moeten. Dat ging in onze klas gepaard met veel tegenzin, plichtverzuim en gezucht. Maar als braverik die altijd haar huiswerk deed kan ik stellen dat het heel erg van pas komt. Door een gedicht te bestuderen onthoud je woorden en zegswijzen gemakkelijker, en je leert een beetje geschiedenis en cultuur. Je onthoudt en begrijpt dingen beter doordat je je ingewikkelde thema’s eigenmaakt aan de hand van een enorme rijmende ezelsbrug. En je krijgt kudos van Russen als je klassiekers goed kunt reciteren, ook niet onbelangrijk. En een goed gedicht kan net als een goed liedje een hoop troost bieden in tijden van geestelijke nood.

IMG-20170311-WA0022.jpg
Schommelen op het Triomfplein.

Hoe dan ook, toen ik in de boekwinkel was en een geïllustreerde versie van een gedicht voor kinderen van ome Majakovskij las, bedacht ik me dat het weer eens tijd werd om hem gedag te gaan zeggen. Helemaal omdat mijn kamergenote, die al vaak in Moskou is geweest, hem nog nooit had gezien. Het Triomfplein rondom Majakovskij bleek opnieuw compleet verbouwd. Met nieuwe, modernere bankjes. En schommels. En de auto’s gaan er tegenwoordig onderdoor. Alleen Majakovskij blijft onveranderd.

Advertisements

Landsliefde en tanteschap

Ik vraag me af of het mogelijk is om te zeggen dat je van Rusland houdt, zonder dat het bedenkelijke politieke implicaties heeft. Net als dat het moeilijk is te zeggen dat je van Nederland houdt, zonder dat mensen de PVV meeuw horen kraaien. Ik hou van allebei, want zo ben ik.

noorderlichtoogst.png
De noorderlichtoogst.

Gisteren was het Proshonoye Voskrenye. En kwam er onder mijn raam een stoet oude vrouwtjes met gebloemde hoofddoekjes voorbij, die liedjes zongen onder begeleiding van een accordeon. Proshonoe Voskresenye is het einde van de week waarop Maslenitsa gevierd wordt, een week waarin pannekoeken gegeten worden voorafgaand aan de vasten. En de dag waarop mensen aan anderen vergeving vragen voor alles wat ze fout hebben gedaan.  Zingende oude vrouwtjes doen me altijd denken aan Noord-Rusland. Waar mensen nog in houten huisjes wonen. Met een houtkachel. En waar oude vrouwtjes op verjaardagen samenkomen en liedjes zingen. Als in een sprookje. Soms een beetje een melancholisch sprookje, maar een sprookje.

Mijn kamergenoot en ik keken die ochtend een paar van mijn favoriete Sovjettekenfilms, over Noord-Russische sprookjes waarin ijsberen op stukken permafrost rondpeddelen, pinguins sigaretten verkopen en de liedjes die mensen zingen in de vrieskou veranderen in een soort sneeuwvlokjes. Die vervolgens op de markt worden verkocht. Het communisme daar kan ik verder niet zoveel mee, maar Sovjettekenfilms zijn animatie meesterwerken. Zoals deze. En vooral ook deze, over hoe omstandigheden soms zelfs een voorbeeldige burger tot wandaden kunnen drijven.

Daarna gingen we naar het park, om te schaatsen. Maar voor de gelegenheid (feestdag) was de prijs omhoog gegaan van 450 naar 1000 roebel, zoals te lezen stond op een briefje dat voor het raam van de kassa geplakt was. En wat natuurlijk op internet niet te vinden was. Hoofdstedelijke anti-climax. Maar toch hou ik van Rusland, met zijn zingende oude vrouwtjes en stadsparken ter grootte van een gemeente. Maar ook van Nederland, waar elk moment mijn eerste nichtje geboren gaat worden. En vlak daarna de tweede in België. Hoe blijft een mens kalm in zulke situaties. Jezus.

Hoe de Belastingdienst mijn leven niet makkelijker maakte, maar wel leuker

2016-06-09_09-27-00.png
Mia Borsisavljevic – Nista licno

Een Phd doen in Rusland is een beetje een rare situatie. In tegenstelling tot in Europa, is het salaris belabberd. Of, zoals in mijn geval, nul. Je moet dus op de een of andere manier lucratief zien bij te beunen. Daarom geef ik Engelse en Nederlandse les; op een schooltje voor ongeveer vijf en halve euro per uur, en privé voor zestien. En ik corrigeer en vertaal teksten van studenten en kennissen voor bescheiden bedragen. Daarnaast schrijf ik af en toe een paar SEO teksten, om nog wat euro’s binnen te krijgen die ik opspaar voor vliegtickets. Als Nederlander zou je van zulke bedragen gaan huilen, maar mijn vaste lasten zijn erg laag (voor mijn kamer die ik deel met een kamergenoot betaal ik 20 euro per maand inclusief alles, en er is een klein sportzaaltje beneden). Het is ook een kwestie van prioriteiten.Ik kan best een kamer voor mezelf gaan huren, maar dan zit ik overal verder vandaan. En is het afgelopen met khachapuri eten. Naar de pedicure gaan. Wijn drinken. En verse groenten kopen. Zolang ik dat kan zonder dat ik bij mensen om geld moet vragen vind ik het eigenlijk wel prima.

En zoals Isaak Babel al schreef, de dikste portefeuilles zijn bestikt met tranen. Op een bepaald moment raakte ik een beetje opgeslokt in het dagelijks bestaan in Moskou, waarin mensen kromliggen om 4 à 500 euro per maand binnen te harken (een klein appartementje kost ongeveer dat – of net iets meer per maand),of zelfs nog minder. En met liefde zichzelf nog doder werken voor een paar extra kopekes. Arbeidsregelgeving bestaat hier niet echt, in de zin van, per zoveel uur zou je pauze moeten hebben. En een werkdag heeft een bepaalde lengte. Totdat ik me realizeerde dat ik om te sloven voor een minimumloon niet naar Rusland had hoeven komen. Dan had ik gerust in Nederland kunnen blijven, waar ik met al mijn geesteswetenschappendiploma’s vast binnen de kortste keren door het UWV de kas in gestuurd zou worden. Ofzo.

Daarom bedacht ik dat het een goed idee was om mijn schrijversbedrijf uit te breiden – minder werken en meer geld verdienen – en schreef me in bij de KvK. Daar verzekerden ze me dat het geen probleem was om op papier in Nederland freelance werk te doen terwijl je in Rusland woont, zolang je maar een vestigingsadres hebt. Toevallig heb ik ouders die in Nederland wonen, dus had ik ook een vestigingsadres. Het leek me een goede praktische oplossing. Tegelijkertijd besloot ik minder te gaan lesgeven.

Tot ik opeens werd gebeld door de Belastingdienst. Ik was direct in paniek, omdat ik op mijn Russische nummer werd gebeld door een Nederlands nummer. Kennelijk mag dat dus helemaal niet, en heeft de KvK me verkeerd voorgelicht toen ik er expliciet naar vroeg – je kunt als Nederlands bedrijf je werkzaamheden niet permanent in het buitenland uitvoeren. Of ja, het kan wel, je mag alleen geen BTW heffen. En zonder dat heeft een KvK-inschrijving niet bijzonder veel toegevoegde waarde. Achteraf natuurlijk heel logisch.

De grote stroom euro’s bleef dus uit. Al betwijfel ik enigszins of ik hem succesvol had aangezwengeld als ik wel een BTW-nummer had gekregen. Ik kwam er namelijk al gauw achter dat SEO schrijven weliswaar per opdracht lucratiever is dan lesgeven, het heeft dezelfde keerzijde als privéles geven – je moet continu actief op zoek naar leerlingen. Soms heb je geluk en tref je een gemotiveerde leerling die consequent 1 à 2 keer per week les wil, maar ook die zijn wel eens ziek. Of op vakantie. En dan heb je geen inkomen. Of je moet weer een nieuwe binnenslepen. En daar gaat heel veel tijd en energie in zitten. En ik ben geen verkoper. Wat in de 21e eeuw, en in het bijzonder in Nederland natuurlijk een beetje een sociale handicap is. Wie geen lucht kan bakken, krijgt geen brood op de plank. Je moet een beetje weten hoe je jezelf moet verpakken en bij wie je het moet aanbieden. En hoe. Dat is allemaal niks voor mij.

Maar daardoor ben ik dus minder gaan werken (zodat ik meer kan werken, ha) en heb ik nog minder geld. Maar het leven wordt er intussen beter op. Tegen de tijd dat ik terugkom ben ik vast niet rijk en succesvol, maar op zijn minst wijzer. Ik wil denk ik niet succesvol zijn, maar gewoon evolutionair stabiel. Of in elk geval nog niet.

Zhdun

IMG_0962.JPG
Homunculus Loxodontus – Margriet van Breevoort. Via: Beelden in Leiden.

Weten jullie wie Margriet van Breevoort is? Ik wel, net als iedereen en zijn oma in Rusland. Margriet van Breevoort is een Nederlandse kunstenares, die in 2016 de publieksprijs van Beelden in Leiden won met het kunstwerk ‘Homunculus Loxodontus’ (wat tegelijkertijd naar een insect en een olifant verwijst), en die in Rusland liefkozend Zhdun wordt genoemd, zoiets als ‘wachtende’.

Het beeld werd na de tentoonstelling aangekocht door het LUMC: “Het beeld van een aandoenlijk ogend wezen, zittend op  een bankje, krijgt een plek op de kinderafdeling van het LUMC” (via Beelden in Leiden). Op een gegeven moment plaatste een Rus (of Russin?) vanuit Nederland een foto van het standbeeld op een Russisch forum, met het bijschrift dat het LUMC volstaat met interessante kunst, en dat “dit schattige schepsel” het hoogtepunt daarvan is. Zhdun wacht rustig op zijn beurt met de andere patiënten in de wachtkamer.

Daarna werd het een soort virus. Overal memes.

pic_007275b2bef5897c77d648cac2b0097c
“Ik drukte ergens op en toen was alles weg.”
58e1713f1879e3b52895d1db03876614
“Wij wachten op verandering” samen met Viktor Tsoi.

Zhdun wacht onder andere tot Trump de sancties opheft, tot de prijzen op boodschappen dalen, en op de lente (allemaal dingen waar ik ook een beetje de hoop op heb verloren).

Fan-kunst:

16711716_10207144884860076_2536716203300492327_n

En Zhdun sightings in de Hortus:

2017-02-16_08-51-55.png

Als toppunt noemde een of andere politicoloog Zhdun ‘het’ symbool van Rusland.

Hoe dan ook, Margriet van Breevoort is een baas. Hier legt ze bijvoorbeeld uit hoe de Homunculus Loxodontus gemaakt werd. En haar andere werk is ook zeer de moeite waard.

 

 

 

Kantine

IMG_20150312_133356.jpg
Een foto uit een simpelere tijd, 2015. Toen de ontdekkingen nog bescheiden op straat lagen, in plaats van in je gezicht te schreeuwen.

Soms is het internet een vloek. Niets is meer heilig. In het metrostation Arbatskaya in het centrum van Moskou zit een kleine roze kantine. Met achter de toonbank vrouwen in schorten met zo’n wit slagershoofddeksel op hun hoofd. Een kleine roze kantine verborgen achter een nietsvermoedende deur in een zuil. Als-ie niet open is zie je niet dat-ie er zit. Mijn goede vriendin Christina en ik vonden hem een keer per ongeluk. Dat was totdat allerlei magazines hem op de lijst van verborgen pareltjes van Moskou gingen zetten. Nu hangt er een groot neon-bord boven de deur. Wat een ellende.

Sneeuw zien

img_20170112_213523

Er wervelt een sneeuw zoals ik voorheen
Alleen gezien heb op teevee
Toen sneeuwbeeld nog bestond
Tegelijkertijd
Van links naar rechts
En van boven naar benee.

Zo van
sneeuw sneeuw sneeuw sneeuw sneeuw sneeuw s euw sneeu w sneeuw
sneeuw s neeuw sne euw sneeuw sneeuw sneeuw sne euw sneeu w sneeuw
sne euw sneeuw sneeuw s neeuw sneeuw sneeuw sneeuw sneeuw sneeuw
sn eeuw sneeuw sneeuw sneeuw sneeuw  sneeuw sn eeuw sneeuw sneeuw
snee uw sneeu w  s neeuw sneeuw  sneeuw sneeuw sneeu w sne euw s neeuw
sneeuw sneeuw  sneeuw sneeu sneeuw sneeuw sneeuw sneeuw sneeuw

En verder zie je niets.

En het is oude mode om te zeggen
Tegen kou kun je je wapenen
– met warme kleren
In tegenstelling tot hitte.
Dat is makkelijk praten;
Hoe kleed je je op zo’n manier
Dat je oogballen niet bevriezen.

Bij de pedicure

img_20161029_191201
Dit is een oude foto, maar ik ben momenteel een kalknagel aan het genezen, sorry.

Ik beschouw het maar een teken van integratie dat ik ook een beetje ben gaan vinden dat een regelmatige pedicure deel van de vaste lasten is die in het leven betaald moeten worden. Dus ga ik eens in de drie maanden langs bij een Armeense chick die anderhalf uur aan een stuk mijn voeten hakt, schuurt en polijst terwijl ik koffie drink.

 

“Moskou is een vreselijke plek. Het klimaat is verschrikkelijk, de zomer is veel te kort en de winter te lang. De mensen zijn hier onbeschaafd. Mensen komen hier van overal naartoe en ze hebben geen van allen manieren. De vrouwen zijn onverzorgd en kleden zich niet mooi. Van de mannen is hooguit 5% normaal, en dat kan alleen maar omdat de vrouwen geen zelfrespect hebben. Ik vertrouw hier niemand. Je weet nooit wat je in huis haalt. De raarste mensen kom je tegen. Vooral in onze branche, in de schoonheidsindustrie. Zelfs homo’s komen hier. En ze schamen zich niet eens (kun je nagaan).”

– Tja, daar schrik ik niet echt van. Ik kom uit Nederland, hè. Bij ons is dat allemaal niet zo’n probleem.

“Ik snap die mensen niet.”

“In Jerevan, daar is de lucht zuiver. Vanwege de bergen. En de mensen zien er altijd chique uit. Of ze nou naar de markt gaan of naar een restaurant, ze zijn altijd van top tot teen verzorgd. In Jerevan heb ik een appartement en een huis. Als het daar winter is, dan ligt er overal prachtige witte sneeuw die onder je schoenen knispert. En de zon schijnt. Zodat je gewoon lekker kunt wandelen. Niet zoals hier. En het fruit, oh het fruit. Vooral in de zomer.”

“Een week hooguit. Lager houd ik het niet uit daar. Dan heb ik alweer zin om terug te gaan naar Moskou.”

Op een gegeven moment kwam de schoonmaker binnen, die zei: “Komt een man bij God en vraagt, God, hoe kan het toch dat meisjes zo geweldig zijn? Ze zijn zo mooi en interessant. En waarom zijn vrouwen dan tegelijkertijd zo verschrikkelijk? Waarop God antwoordt, omdat meisjes door mij gemaakt worden. En vrouwen door jullie (mannen).”

 

Pratende muren

img_20161230_002429

Er is een dichter hier in Moskou die de hele dag door de stad struint en daarover berichten schrijft op Facebook. Hij maakt foto’s van scheuren in het asfalt en leuzen op de muur. En dan zegt hij dat de muren weer tegen hem praten. Met regelmaat noemt hij zijn volgers of zichzelf dik en oud. Als hij thuisblijft schrijft hij over zijn teckel, die een hele ingewikkelde psyche heeft (en haar eigen merchandise). Vaak loopt hij in de buurt van mijn faculteit en fotografeert dingen die ik ook tegenkom. Dan is het net of ik een figurant ben die altijd net buiten beeld blijft, in een roman van Herman Brusselmans. Het gezicht hierboven fotografeerde hij ook toen het begon te verschijnen overal. Dat begon onschuldig, op een verwaarloosde gevel, over een rij aanplakbiljetten. Maar pas geleden zag ik hem pontificaal over die schildering hierboven staan. Alsof de muren over elkaar heen schreeuwen.


 

WOW 8.12.2016

img_20161209_004355
Aquaaerobika at WOW

Het is al ruim een jaar geleden dat ik een keer op Moscow Fashion Week belandde en daar stukjes over schreef (1, 2). In veel opzichten is Fashion Week heel saai. Veel wachten, veel mensen die er allemaal hetzelfde uitzien. Met allemaal dezelfde zwarte hoedjes en zonnebrillen, en op precies dezelfde manier hun jas over hun schouders geslagen. Waardoor de eerste rij er uitziet als een rij kraaien op een tak. Met telefoons in hun klauwen. De meeste mensen kijken niet naar de show met hun ogen, maar met hun iphone. Wanneer het licht uitgaat voordat de show begint, zie je tegenover je een zee van gezichten die door hun telefoonscherm met een blauwe gloed vanonder belicht worden.

En veel saaie ontwerpers ook.

Per toeval belandde ik deze week bij een fashion evenement in het architectuur museum, waar twaalf kunstenaars en designers een collectie lieten zien. In een aantal lege zalen achter elkaar. Met houten vloeren, hoge plafonds en enorme kroonluchters. De doorgangen van de ene naar de andere zaal waren de catwalk, waarover op hoog tempo de collecties werden afgevuurd zonder pauze. Van het couturesque tot het totaal conceptuele. Niet alle collecties waren even sterk. Hoe zijn er überhaupt nog mensen die niet zijn uitgekeken op ironische plastic punkparodieën in My Little Pony kleuren. Al zijn ze soms nog zo visueel effectief.

Na de show vertelde een uitgelaten curator dat het idee voor het hele evenement iets meer dan een maand geleden pas was geboren onder vrienden, en ze sindsdien 24/7 hebben gewerkt met vrijwilligers om het op touw te zetten. Doordat het strict genomen geen puur mode evenement was, was het publiek een stuk enthousiaster en minder verveeld. Wat fijn is. Met name de collecties van Evgeniya Barkova en Kirill Mintsev waren tot in de puntjes uitgedacht. Met modellen die net op hun tenen liepen als ballerina’s in een muziekdoosje. Of die zwalkten over de catwalk als een dronken tiener die intussen een sigaret uit een sigarettenpijpje rookt (een echte, in het museum). En de levende sculpturen van curator Roman Ermakov blijven indruk maken, al heb je ze al eerder gezien, vooral door de manier waarop zijn modellen in de pakken bewegen.

De show werd afgesloten door Aquaaerobika van Sasha Frolova. Waarvan ik eigenlijk niet precies weet wat het is. Het komt er op neer dat een groep mensen in latex pakken met enorme opblaasbare pruiken danst en zingt op een hysterische maat. In andere woorden: Wow (zie World of Lola voor hoge resolutie foto’s en een verslag, en de Facebookpagina van WOW voor meer beeldmateriaal).


 

 

 

Iraans meisje

Een leerlinge van mij is een tienjarige etnische Iraanse uit Samarkand (Oezbekistan). De geschiedenis van wat men ook wel Centraal-Aziatische Iraniërs noemt is behoorlijk interessant, helaas heeft alleen de Russische Wikipedia er wat over te zeggen. Mijn leerlinge belde na de les haar moeder om te zeggen dat ze opgehaald kon worden. Er volgde een levendige discussie via de telefoon. Daarna zei ze tegen mij: “Jammer, het is niet gelukt om m’n moeder te slim af te zijn. Ik ben heel sluw en probeer altijd iedereen te slim af te zijn. Daarom noemen ze me op school ‘de vos’. Ik wilde dat mijn tante me kwam ophalen, want dan kan ik bij haar TV kijken. Bij ons thuis zit er een code op de TV.”

Het was al donker, dus ik besloot met haar buiten voor de school te wachten tot ze werd opgehaald.

“Op school word ik ook wel zwartoogje genoemd, omdat ik zulke donkere ogen heb. Ze zijn niet echt zwart, maar soms lijkt dat zo. Ik spreek vier talen: Russisch, Engels, Azerbeidzjaans, Tadjieks.. en mijn moedertaal is Iraans.”

– Dat zijn er al vijf. Zie je, je bent zelf de tel al kwijt hoeveel talen je spreekt.

Daarna liet ze me de betekenis van verschillende Iraanse woorden raden. Ik had ze vrij gauw geraden doordat ze begon met alleen maar verwantschapstermen (moeder, oma, broer, tante). Daarna dacht ze even na en keek naar iets achter mij. “Boom” raadde ik. – Nee. “School” – Ja! Hoe kan het dat u dat allemaal zo snel raadt. (Het antwoord is taalkundige superkracht.)

“Mijn moeder is net zo oud als u. Ze is getrouwd op haar zestiende. Nu is ze een alleenstaande moeder. Mijn vader mag ik niet. Ik heb hem maar één keer gezien, maar dat was genoeg. Mijn oma wilde een cadeautje voor me kopen en toen zei hij tegen haar, waarom geef je geld uit aan dat kind? Koop liever iets voor mij.”

“In Oezbekistan zijn wij eigenlijk heel rijk.

– En hier? Ook? Of kan het er wel mee door?

“Het kan er wel mee door. In Samarkand hebben we echt een enórm huis. Een echt huis, niet zoals die appartementen hier. Een echt apart huis, als op het platteland. Maar dan beter, want het is in de stad.”

 

Uiteindelijk kwam na een minuut of tien tante aanzetten.