U wil, u kan en u zal. Maar mag dat zomaar?

Taaladvies.net is mijn beste vriend. Of eigenlijk meer een gastouder op het gebied van grammatica. Want ik ken de Nederlandse grammatica bar slecht. In de regel pas ik hem vrij feilloos toe, maar ik heb geen idee hoe of wat of waarom. En daardoor twijfel ik af en toe en dan raak ik vreselijk in de war, want ik heb nooit algemene regels geleerd waarop ik kan terugvallen. In zo’n geval is er taaladvies. Taaladvies zegt in stellende wijs hoe het zit en hoe het moet. Zonder een zweem van twijfel over het eigen gelijk.

Vandaag brak ik mijn hoofd over of u iets wil laten doen, of dat u iets wilt laten doen. Taaladvies zegt, allebei zijn ze juist (hetzelfde geldt voor u kan/kunt en u zal/zult), alleen wordt u wil als informeler beschouwd (in Nederland althans, in België schromen ze niet om dit soort straathoekgrammatica te bezigen in een televisieaankondiging als “Tot de ochtend kan u kijken naar een herhaling van het journaal”). Voor nu zal ik maar even links laten liggen hoe een mens in vredesnaam de tijdsaanduiding “tot de ochtend” moet begrijpen.

De toelichting van taaladvies over deze vreemde variatie luidt: “Het persoonlijk voornaamwoord u is van oorsprong een derde persoon enkelvoud, afgeleid van uwe edelheid. Daarbij hoorde ook een persoonsvorm in de derde persoon enkelvoud, zoals u kan, u zal, u wil. Tegenwoordig wordt u niet meer als derde persoon beschouwd maar als tweede persoon enkelvoud, net als jij/je. wordt dan gecombineerd met de persoonsvorm van de tweede persoon: u kunt, u zult, u wilt.”

Klinkt logisch genoeg. Maar wat was die uwe dan in uwe edelheid, als u nog niet bestond? Er vanuit gaande dat we eerst met een persoonlijk voornaamwoord als u op de proppen komen en dat we daarna pas de bezittingen en kwaliteiten van deze persoon gaan aanduiden met een bezittelijk voornaamwoord als uwe. Ik kan wel een paar theorieën bedenken hoe dat kan, maar ik heb eigenlijk liever dat taaladvies gewoon een uitklapvenster maakt met een gedegen etymologische verantwoording.